За да настане ураган, пред сè се потребни топла океанска вода и топол, влажен воздух. Бурата ја добива својата енергија токму од топлото море, поради што тропските циклони најчесто се развиваат во делови од светот каде што постојат соодветни климатски услови.
Истиот тип бура има различни називи во зависност од тоа каде настанува. На Атлантикот и во северниот и источниот Пацифик се нарекува ураган, во јужниот Пацифик и Индискиот Океан – циклон, додека во северозападниот Пацифик се користи терминот тајфун.
Како настанува ураган?
Сè започнува како тропско нарушување над топлите океански води. Кога температурата на површината на морето е доволно висока, топлата вода го загрева воздухот над неа, кој станува влажен и почнува да се издигнува.
Како што влажниот воздух се крева, водената пареа се кондензира и ослободува топлина. Таа енергија дополнително ги поттикнува нагорните струења на воздухот и ѝ овозможува на бурата да продолжи да зајакнува.
Системот потоа може да прерасне во тропска депресија, потоа во тропска бура, а кога постојаните ветрови ќе достигнат најмалку 119 километри на час, бурата се класифицира како ураган.
Во центарот на ураганот се наоѓа таканареченото око на бурата, подрачје со релативно мирен воздух и низок притисок. Околу него се наоѓа ѕидот на окото, каде што се концентрирани најсилните ветрови и најобилните врнежи.
Ураганот всушност е огромна топлинска машина: ја добива енергијата од топлиот и влажен воздух над океанот, а потоа ја ослободува преку процесите на кондензација во силни грмежливи облаци.
Зошто ураганите се толку опасни?
Кога ураганот ќе стигне до копното, може да предизвика штета на повеќе начини.
Една од најголемите опасности е олујниот бран, голема количина морска вода што силните ветрови ја туркаат кон брегот. Водата може да навлезе длабоко во копното и да предизвика катастрофални поплави.
Тука се и:
- екстремно силни ветрови
- обилни врнежи
- поројни поплави
- свлечишта
- торнада што можат да се развијат во рамките на ураганот
Токму поплавите и олујните бранови се меѓу најголемите причини за смртност за време на тропските циклони.
Еден од најпознатите примери е ураганот Катрина, кој во 2005 година го погоди американскиот брег. Голем број жртви настрадаа токму поради поплавите, додека вкупната материјална штета достигна околу 125 милијарди долари.
Каде настануваат најсилните урагани?
Иако силни урагани се формираат и на Атлантикот, меѓу најмоќните тропски циклони забележани во историјата имало и такви што настанале во Пацификот.
Еден од рекордите го држи ураганот Patricia, кој во 2015 година се формирал во источниот Пацифик. Неговата максимална брзина на ветерот достигнала околу 346 километри на час.
Зошто Пацификот може да „произведе“ толку силни бури? Една од причините е тоа што големата површина на океанот ѝ овозможува на бурата подолго да зајакнува пред да стигне до копното.
Како климатските промени влијаат врз ураганите?
Едно од важните прашања денес е како глобалното затоплување го менува однесувањето на тропските циклони.
Потоплите океани можат да обезбедат повеќе енергија за бурите, додека потоплиот воздух може да задржи поголемо количество водена пареа. Тоа значи дека во атмосферата може да има повеќе влага, која потоа се ослободува преку интензивни врнежи.
Поради тоа, затоплувањето на планетата може да придонесе за пообилни врнежи за време на одредени бури, што дополнително го зголемува ризикот од поплави.
Повисоките температури можат да влијаат и врз движењето на тропските циклони. Одредени истражувања укажуваат дека некои циклони можат да се движат побавно, што значи дека одредено подрачје може подолго да биде изложено на силен ветер и обилни врнежи.
Важно е, сепак, да се нагласи дека климатските промени не значат едноставно дека секоја година ќе има повеќе урагани. На нивното настанување и интензитет влијаат голем број фактори. Научниците особено проучуваат како затоплувањето влијае врз интензитетот, количеството врнежи, брзината на движење и последиците од тропските циклони.
Зошто прогнозите стануваат сè поважни?
Една од најважните работи кога станува збор за ураганите не е само нивното следење, туку и навременото предупредување.
Колку порано метеоролозите можат да ги предвидат патеката и јачината на бурата, толку повеќе време има населението за евакуација, заштита на имотот и подготовка за можни поплави и прекини во снабдувањето со електрична енергија.
Затоа метеоролошките набљудувања, сателитите и сè попрецизните модели за прогноза се еден од клучните начини за намалување на последиците од екстремните временски настани.
Како што климатските промени ги менуваат условите во кои настануваат и се развиваат тропските циклони, разбирањето на овие бури и подготовката за нивните последици стануваат сè поважен дел од приспособувањето кон климатските промени.
Извор: odrzime.rs
